Officiele publicatie

Mantelzorgbeleid Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen 2016-2018

De raad van de gemeente Neerijnen;

gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 8 maart 2016;

Besluit :

  • a.
    Vaststellen van het “Mantelzorgbeleid Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen 2016-2018

Inleiding

Voor u ligt de nota ‘Mantelzorgbeleid Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen 2016-2018’. Het mantelzorgbeleid stemt informele en formele hulpverlening af en is bedoeld om de lokale mantelzorger te voorzien van goede begeleiding, ondersteuning en waardering.

Er wordt verwacht dat mensen meer zelfregie en verantwoordelijkheid nemen bij gezond blijven, gezonder leven, beter worden en welzijn. Deze verantwoordelijkheid geldt ook voor personen uit het eigen netwerk en de omgeving. Dat maakt mantelzorg een belangrijk onderdeel van het zorgsysteem. Het nieuwe Sociaal Domein is bedoeld om te komen tot een beter georganiseerd en meer betaalbaar zorgstelsel voor werk, inkomen en zorg met inzet van de eigen kracht van burgers en de sociale omgeving.

Gebruikelijke zorg zijn de activiteiten die partners, ouders van kinderen normaal gesproken worden geacht voor elkaar te doen. De zorg door mantelzorgers overstijgt de gebruikelijke zorg, het is extra zorg die voortvloeit uit een sociale/familiaire relatie. Ze wordt verleend aan naasten met lichamelijke en/of psychische beperkingen en/of andere gezondheidsproblemen, in hoofdstuk 1 is mantelzorg uitgebreid beschreven.

De demografische trend

Door een gezondere leefstijl, goede zorg en medicijnen, technische en digitale mogelijkheden en een hoger opleidingsniveau worden mensen steeds ouder. Hierdoor wordt een dubbele vergrijzing verwacht; het aantal ouderen (65+) neemt toe en ouderen worden ouder. Mede door de toename van het aantal ouderen, stijgt het aantal chronische gebreken.

Verder zijn de eisen die mensen stellen aan kwaliteit van leven en de eisen die het Rijk stelt aan de maatschappij van invloed op mantelzorg. Mensen willen en moeten bijvoorbeeld zo lang mogelijk thuis in hun eigen omgeving wonen. Om zo lang mogelijk zelfstandig mee te doen in de maatschappij en om zorg en maatschappelijke ondersteuning betaalbaar te houden. Dit heeft effect op alle vormen van mantelzorg zoals senioren, jongeren, jonge gezinnen en personen met chronische aandoeningen.

Veranderingen in het Rijksbeleid

De veranderende maatschappij en de huidige hoge zorgkosten leidden tot de grote stelselherziening. Per 1 januari 2015 vormen de Wet langdurige zorg (Wlz), de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015), de Zorgverzekeringswet en de Participatiewet voor een samenhangend en integraal wettelijk kader voor zorg en ondersteuning.

De transitie biedt gemeenten de mogelijkheid om dwarsverbanden te leggen tussen de Wmo/Wlz, de jeugdzorg en het domein van werk en inkomen. Dat betekent:

  • Inzetten op preventie;
  • Ondersteuning bundelen;
  • Efficiënter aanbieden.

In de gemeenten Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen werken professionals in Sociale Teams/ Kernteams om burgers te ondersteunen bij hulpvragen op het gebied van zorg, welzijn, werk en jeugd. Participatie en eigen kracht staan centraal.

De gemeente voert de Wet maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) 2015 uit. Een wet met enkele vernieuwingen. Wat bleef is het uitgangspunt dat de gemeenten verantwoordelijk zijn voor de participatie van hun inwoners die dit zelf niet kunnen. Wat ook onveranderd is, is de verantwoordelijkheid om mantelzorgondersteuning te organiseren.

Voor de Wmo wordt op veel onderdelen samengewerkt in de regio Rivierenland. Welzijn Geldermalsen/Lingewaal/Neerijnen is een belangrijke partner in de uitvoering van het lokale welzijnswerk. Geldermalsen en Lingewaal voeren de individuele Wmo-verstrekkingen uit. Voor Neerijnen doet gemeente Tiel dit.

De kaders in de Wmo 2015 voor mantelzorgbeleid

  • Neem in periodiek beleidsplan op hoe mantelzorgers ondersteund worden (artikel 2.1.2).
  • Zet in de verordening welk blijk van waardering jaarlijks wordt gegeven (artikel 2.1.6).
  • Het is belangrijk om ieder jaar met een algemene voorziening mantelzorgers te ondersteunen (artikel 2..2.2).
  • Betrek de mantelzorger al in het keukentafelgesprek bij de aanvraag en het onderzoek om integrale ondersteuning op maat te bieden. Om de mantelzorger zelf goed te kunnen ondersteunen, is het van belang om naast zijn mogelijkheden en belastbaarheid ook te vragen naar eigen ondersteuningsbehoeften (artikel 2.3.1 en 2.3.2).
  • Biedt clientondersteuning voor zorgvragers en mantelzorger (artikel 2.2.3).

De versterking van het mantelzorg ondersteuningsbeleid is nauw verbonden met de transformatie in het hele Sociaal Domein. In de Wmo 2015 is het belang van mantelzorgondersteuning opgenomen en de verplichting van het waarderen van mantelzorgers vastgelegd. In de gemeentelijke verordeningen is bepaald op welke wijze zorg moet worden gedragen voor een (jaarlijkse) blijk van waardering voor de mantelzorgers. Bij de Jeugdwet speelt mantelzorg ook een grote rol.

Vanuit de Participatiewet kunnen mensen die een uitkering krijgen een tegenprestatie gevraagd worden. De tegenprestaties zijn onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden, die niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt. Het leveren van respijtzorg is zo’n tegenprestatie. Verder kan de gemeente er voor kiezen om geen tegenprestatie op te leggen als iemand mantelzorg verricht.

Integrale aanpak met inbreng van professionals en mantelzorgers

In deze nota wordt het nieuwe mantelzorgbeleid beschreven. Het Rijk stelt dat het mantelzorgbeleid moet leiden tot een meer hoogwaardig niveau van mantelzorgondersteuning en waardering, om overbelasting van mantelzorgers te verminderen/ voorkomen. De kamerbrief van het Ministerie VWS 2013 over mantelzorg en langdurige zorg, geeft drie belangrijke speerpunten voor het ondersteunen van mantelzorgers: Versterken, Verlichten en Verbinden.

  • Het versterken van de positie van mantelzorgers via de nieuwe Wmo;
  • Het verlichten van de taak van mantelzorger en om overbelasting te voorkomen;
  • Betere verbinding en samenwerking tussen de informele en de professionele zorg.

Een vierde punt van belang is het vinden van de mantelzorger stelt het Rijk. Voordat de ondersteuning en waardering georganiseerd en uitgevoerd kan worden is het van belang om de mantelzorgers te vinden en bereiken. Ook de notitie ‘Mantelzorgondersteuning is de basis- aandachtspunten voor lokaal beleid’ (transitiebureau Wmo (VWS, VNG, Mezzo november 2014) vermeldt deze vier aandachtspunten. Deze landelijke speerpunten vormen het kader voor het beleid voor mantelzorgondersteuning. In hoofdstuk 4 wordt het beleid verder beschreven.

Deze beleidsnota is tot stand gekomen door de samenwerking van Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen. Drie beleidsmedewerkers startten de voorbereiding en concludeerden al snel dat samenwerken met professionals en mantelzorgers essentieel is om aan te sluiten op de lokale wensen en behoeften. Daarom is er een klankbordgroep geformeerd. De klankbordgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de Wmo raad Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen, Welzijn, diaconie en mantelzorgers en kwam drie keer bij elkaar. Deze beleidsnota is geschreven met input van alle deelnemers en het resultaat van alle betrokkenen.

Verder zijn diverse documenten en handreikingen van het ministerie van VWS, Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Mezzo (de landelijke vereniging van mantelzorgers) gebruikt. Hiermee is er gestreefd naar het recht willen doen aan de stem en de belangen van de mantelzorgers.

Leeswijzer

In hoofdstuk 1 wordt de definitie van mantelzorg beschreven. Het geeft een beeld van de aantallen mantelzorgers in de gemeenten en de diverse soorten mantelzorgers.

In hoofdstuk 2 wordt kort uitgelegd wat mantelzorgondersteuning en waardering is.

In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op het huidige beleid en hoe Welzijn en de gemeenten dit uitvoeren.

Hoofdstuk 4 beschrijft de richting voor het nieuwe beleid met de speerpunten vinden, versterken, verlichten en verbinden. Deze onderdelen zijn apart uitgewerkt. Tot slot wordt aangegeven hoe de doelstelling wordt bereikt en wie we hierbij nodig hebben.

In hoofdstuk 5 wordt het financiële kader beschreven. Hoofdstuk 6 geeft een overzicht van de speerpunten. In hoofdstuk 7 kort is het vervolg proces weergegeven in tijd.

Waar over gemeenten wordt gesproken, kan gelezen worden Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal (GNL). Ditzelfde geldt voor Welzijn. Elke Welzijnsorganisatie heeft een consulent die aanspreekpunt is voor de mantelzorgers, in deze nota wordt dit het Steunpunt Mantelzorg genoemd.

1. Mantelzorg de gewoonste zaak van de wereld

1.1 Wat is mantelzorg

Mantelzorg is de gemeenschappelijke noemer voor een vorm van informele zorg. Er schuilt een grote variatie van verzorgers en zorgsituaties achter.

Definitie mantelzorg

“Intensieve zorg of ondersteuning, die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt geboden aan een hulpbehoevende, ten behoeve van zelfredzaamheid of participatie, rechtstreeks voortvloeiend uit een tussen personen bestaande sociale relatie, die de gebruikelijke hulp van huisgenoten voor elkaar overstijgt".

Mantelzorgers zijn personen die langdurig en onbetaald zorgen voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende persoon uit hun omgeving. Dit kan een partner, ouder of kind, ander familielid, vriend of kennis zijn. Meestal is de zorg kortdurend. Als het om een chronische ziekte of beperking gaat, is de mantelzorg vaak langer.

Het is gebruikelijk dat ouders, partners, (inwonende) kinderen en huisgenoten in bepaalde mate de zorg voor een gezinslid, huisgenoot, vriend of kennis op zich nemen, dit noemen we “gebruikelijke zorg”. Mantelzorg is zorg die de gebruikelijke zorg te boven gaat. Bij mantelzorg wordt de zorg vaak verleend zonder dat het een bewuste keuze is. Door de persoonlijke relatie met de zorgontvanger, wordt de zorg vaak als vanzelfsprekend gezien.

Het verschil met vrijwilligerswerk is dat een mantelzorger uit liefde of vanzelfsprekendheid zorg verleend als iemand uit zijn omgeving zorg nodig heeft. Zij bieden (soms) 24 uur per dag zorg, verrichten daarbij (regelmatig) verpleegkundige handelingen en kunnen de zorg vaak niet zomaar beëindigen. Vrijwilligers kiezen ervoor om te zorgen, zij werken in georganiseerd verband, verlenen geen verpleegkundige handelingen en kunnen de zorgverlening op eigen initiatief beëindigen.

1.2 Huidige mantelzorgers in de gemeenten

Veel mantelzorgers herkennen zichzelf niet als mantelzorger. Zorgen voor je kind, partner, vader of moeder is toch heel gewoon? Daardoor zijn mantelzorgers vaak niet georganiseerd of geregistreerd. Exacte lokale cijfers zijn hierdoor niet beschikbaar. Informatie van het Sociaal Cultureel Planbureau van 16 december 2015 geven de volgende cijfers van mantelzorgers van 18 jaar en ouder:

Gemeente

Inwonersaantal

Inwonersaantal 18 jr of ouder

Aantal mantelzorgers 18 jr of ouder

Mantelzorger die lang of intensief zorgen*

Mantelzorger die lang en intensief zorgen**

Zwaar- of overbelaste mantelzorger

Geldermalsen

26.289

21.031

5.573

4.206

1.767

725

Lingewaal

10.921

8.737

2.315

1.747

734

301

Neerijnen

11.836

9.469

2.509

1.894

795

326

Tabel 1: Aantal mantelzorgers (SCP 16-12-2015)

* Langdurig of intensief: > 8 uur per week of > dan drie maanden

** Langdurig en intensief: > 8 uur per week en > dan drie maanden

Toelichting/verantwoording:

Inwonersaantallen zijn gebaseerd op CBS-gegevens per 1-1-2009.

Inwonersaantal 18 jaar of ouder is bepaald o.b.v. de aanname dat 80% van het aantal inwoners 18 jaar of ouder is (uit: 'Mantelzorg uit de doeken, SCP 2010).

Aantallen mantelzorgers zijn gerelateerd aan de aantallen zoals opgenomen in de publicatie 'Mantelzorg uit de doeken' van het SCP (2010).

Aantallen zijn als volgt berekend:

  • -
    mantelzorgers 18 jr of ouder: 21,2% van het totale inwonersaantal
  • -
    mantelzorgers die lang of intensief zorgen: 20% van het inwonersaantal 18 jr. of ouder
  • -
    mantelzorgers die lang en intensief zorgen: 42% van het aantal mantelzorgers die lang of intensief zorgen
  • -
    zwaar- of overbelaste mantelzorgers: 13% van het aantal mantelzorgers 18 jr. of ouder.

In de gezondheidsmonitor 2012 van GGD Gelderland-Zuid staat per dorp hoeveel mensen mantelzorg ontvangen en geven. Voor alle gegevens per gemeente zie bijlage 2.

Door Welzijn worden de mantelzorgers die met een vraag komen geregistreerd. In Geldermalsen zijn dit er 372, in Lingewaal 90 en in Neerijnen 155. Dit geeft geen totaalbeeld per gemeente, omdat er ook mantelzorgers bekend zijn bij de kerk, wijkverpleegkundigen etc.

1.3 Wie zijn de mantelzorgers

Er is een grote variëteit aan zorgsituaties en daarmee aan soorten mantelzorgers. De volgende type mantelzorgers worden onderscheiden.

Werkende mantelzorgers

Van de 18-64 jarige mantelzorgers heeft 5 op de 6 betaald werk (SCP 16-12-2015). Door de vergrijzing stijgt dit aantal, de werknemer van de toekomst is steeds vaker een werkende mantelzorger. De kans op overbelasting vergroot en daarmee het risico op ziekteverzuim, sociale uitsluiting, emotionele kwetsbaarheid en ontspoorde zorg. Ook bestaat het risico dat er dure professionele zorg nodig is. Investeren in de ondersteuning van mantelzorgers en het stimuleren van mantelzorgvriendelijk bedrijfsklimaat maakt dat inzet van duurdere professionele zorg minder tot niet nodig zal zijn.

Mantelzorgers die zorgen voor een kind met een beperking

De zorg voor je kind lijkt op gebruikelijk zorg. Maar als het kind langdurige hulp en ondersteuning nodig heeft behoort deze zorg ook tot mantelzorg. Mantelzorgers rondom jeugdigen zijn voor de gemeente een onbekende doelgroep in de mantelzorg. Door de nieuwe Jeugdwet gaan we uit van getransformeerd werken. Net als in de Wmo 2015 ligt de nadruk op versterken van eigen regie bij de burger, zelfredzaamheid, participatie, sociaal netwerk en burgerkracht. Deze manier van werken biedt kansen voor informele zorg. Omdat het risico op terugval in de jeugdzorg hoog is (S. Bot, Terecht in de Jeugdzorg, 2013), zien we ook een hoger risico op overbelasting bij mantelzorgers in de jeugdzorg. Er is goede afstemming tussen informele en formele zorg nodig en aandacht voor mantelzorgers in de jeugdzorg om terugval te voorkomen en (het risico op) overbelasting te verminderen.

Jonge mantelzorgers

Onopvallend zijn de jonge mantelzorgers. Ze lopen niet te koop met hun zorgen en in veel gevallen zijn deze ook niet op school bekend. Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren t/m 24 jaar die opgroeien met een familielid dat chronisch ziek, verslaafd of gehandicapt is of een psychische aandoening heeft. Deze situatie kan een grote impact hebben op hun leven. Ze hebben vaak taken en zorgen die niet passen bij een normale ontwikkeling van jongeren. Ook is bekend dat kinderen in allochtone families vaak fungeren als mantelzorgers in het gezin. Mede omdat zij niet weten waar ze met zorgvragen terecht kunnen en ze niet vertrouwd zijn met de gang van zaken in de Nederlandse zorg. Ook taalproblemen spelen hierbij een rol. Jonge mantelzorgers doen op latere leeftijd vaker een beroep op de (geestelijke) gezondheidszorg dan andere jongeren. Aandacht voor het vinden van jonge mantelzorgers en bieden van voldoende ondersteuning is dus van essentieel belang.

Oudere mantelzorgers die intensief voor een partner/ vriend/ kennis zorgen

Een groeiende groep mantelzorgers zijn ouderen (65+) die voor een partner/ vriend/ kennis zorgen. Door de dubbele vergrijzing, en doordat er steeds minder kinderen zijn per gezin of kinderen niet in de buurt woonachtig zijn, neemt hun aandeel alleen maar toe. Vooral ouderen (75+) die zelf vaak ook gezondheidsproblemen hebben en voor een partner/ vriend/ kennis zorgen, vormen een risicogroep. De verwachting is dat de groep dementerende ouderen die thuis zijn toeneemt, wat een belasting voor het netwerk en dus de mantelzorger betekent.

Allochtone mantelzorgers

Mantelzorgers met een migrantenachtergrond zijn vaak zwaarder belast dan autochtone mantelzorgers, maar vragen minder snel om hulp. Daarom hebben zij gerichte ondersteuning nodig. Mantelzorgers met een migrantenachtergrond hebben meer kans om overbelast te raken dan autochtone mantelzorgers. Mede omdat zij vanuit hun familie of gemeenschap vaker sociale druk ondervinden om zorgtaken op zich te nemen.

Mantelzorgers van mensen met psychiatrische problematiek

Dit zijn mensen die zorgen voor een naaste met psychische of psychiatrische problemen. De GGZ patiënten wonen ook steeds vaker thuis, waardoor er meer risico is op overbelasting van de mantelzorgers. Er is ook meer risico op overbelasting doordat bijvoorbeeld de ziekte vaak onvoorspelbaar is, door de emotionele betrokkenheid en door het onbegrip in de samenleving.

2. Mantelzorgondersteuning en waardering

Ondersteuning en waardering, waar zit het verschil? Mantelzorgondersteuning geeft mantelzorgers handvatten zodat zij op hun eigen wijze voor de naaste kunnen zorgen. Door handvatten te bieden als informatie, educatie of een tijdelijke overname van zorg houden mantelzorgers het langer, plezieriger en gezonder vol. Met mantelzorgwaardering wordt de blijk van waardering bedoeld voor het waardevolle werk wat mantelzorgers leveren aan de samenleving.

2.1 Mantelzorgondersteuning

Mantelzorg geeft veel mensen voldoening en plezier, en wordt vaak zonder problemen verleend. Mantelzorg kan ook leiden tot ongunstige effecten op de gezondheid van de mantelzorger, of overbelasting.

De ondersteuningsbehoeften van mantelzorgers veranderen continue. Door de diversiteit van mantelzorg is er een grote variatie in de ondersteuningsbehoeften. Ook de doelgroep van de mantelzorgers is bepalend voor de soort ondersteuningsbehoeften. Voorbeelden van vormen van mantelzorgondersteuning zijn:

  • Informatie, advies en begeleiding;
  • Emotionele steun;
  • Educatie;
  • Praktische hulp;
  • Respijt zorg (dagopvang, logeeropvang, aanwezigheidszorg, professionele thuiszorg);
  • Financiële tegemoetkomingen;
  • Materiële hulp;
  • Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving.

Het Steunpunt Mantelzorg van Welzijn speelt een belangrijke rol in de mantelzorgondersteuning. Medewerkers van het Steunpunt Mantelzorg organiseren en coördineren een deel van bovenstaande vormen van ondersteuning. In hoofdstuk 3 worden de huidige ondersteuningsvormen vanuit Welzijn en gemeenten verder toegelicht.

2.2 Mantelzorgwaardering

‘Bedankt voor alles wat je voor mij doet’! De zorg die de zorgvrager ontvangt van een mantelzorger is onbetaalbaar. De mantelzorger staat steeds voor de zorgvrager klaar en dat lijkt bijna vanzelfsprekend. Het bieden van een blijk van waardering, op initiatief van de zorgvrager, zorgt ervoor dat de zorgvrager zelf zijn mantelzorger(s) in het zonnetje kan zetten en wordt het gevoel van gelijkwaardig bevordert.

Mantelzorgers verlenen vaak onbetaald langdurig en intensief hulp, veelal uit liefde en betrokkenheid voor degene voor wie zij zorgen. Veel mensen zijn al mantelzorger en met de huidige ontwikkelingen in de zorg wordt de informele hulpverlener steeds belangrijker en intensiever. “Deze kracht in de samenleving is waardevol en daar moet dus zorgvuldig mee worden omgegaan”, aldus de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Drs. M.J. van Rijn (Ministerie VWS kamerbrief over mantelzorg en langdurige zorg, Versterken. Verlichten en verbinden, 2013).

3. Huidig gemeentelijk beleid mantelzorg

Een belangrijk knelpunt bij de ondersteuning is dat mantelzorgers zelf niet snel met een hulpvraag komen. Ook niet als ze rechtstreeks gevraagd worden of ze hulp nodig hebben. Daarnaast is mantelzorg een groeiproces, de zorg bouwt zich in veel zorgsituaties langzaam op. Veel mantelzorgers zien zichzelf niet als mantelzorger.

De ondersteuning en waardering van mantelzorgers wordt vorm gegeven door Welzijn en de gemeente. In het beleidsplan WMO 2015 en Jeugd 2015 en 2016 “Samen kan er meer” van de gemeenten staan de volgende beleidsprestaties:

  • Toename aantal mantelzorgers dat gebruik maakt van mantelzorgondersteuning;
  • Extra aandacht voor groepen mantelzorgers die een hoger risico hebben;
  • Toename van respijtzorg die wordt geleverd door vrijwilligers.

Het huidige beleid geeft hier uitvoering aan en dit wordt in het nieuwe beleid verder ontwikkeld.

3.1 Mantelzorgondersteuning en waardering vanuit de gemeente

De gemeente heeft de uitvoering van de mantelzorgondersteuning en waardering belegd bij Welzijn bij het Steunpunt Mantelzorg. De meeste ondersteuning wordt dan ook door hen gerealiseerd. De gemeente biedt de volgende ondersteuning en waardering:

Huidige algemene en maatwerkvoorzieningen

In de Wmo 2015 is vastgelegd dat gemeenten vanaf 2015 verantwoordelijk zijn voor de ondersteuning van mantelzorgers bij hun mantelzorg aan cliënten met algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen. Algemene voorzieningen zijn voorzieningen die toegankelijk zijn zonder uitgebreid onderzoek naar de behoeften en mogelijkheden van de gebruikers. Er is geen beschikking nodig om gebruik te maken van deze voorzieningen. Een maatwerkvoorziening is specifiek en op maat, gericht op het ondersteunen van een individu bij zijn zelfredzaamheid of participatie of hem beschermd wonen of opvang te bieden.

Voorbeelden van algemene voorzieningen zijn:

  • De verbetering van de toegankelijkheid van gebouwen en voorzieningen;
  • Het lokale vervoer (zoals regiotaxi, buurtbus);
  • De toegankelijkheid van informatie;
  • Sociaal culturele voorzieningen.

Andere algemene voorzieningen (die organisaties in opdracht van de gemeente uitvoeren):

  • Ouderenadviseur;
  • Maatschappelijk werk;
  • Een klussendienst;
  • Opplussen van woningen (zodat mensen langer in hun woning kunnen blijven);
  • Een maaltijdvoorziening.

Voorbeelden van maatwerkvoorzieningen zijn:

  • Aanpassingen in de woning (bijvoorbeeld een traplift of een verhoogd toilet);
  • Huishoudelijke ondersteuning;
  • Ondersteuning maatschappelijke deelname (voorheen dagopvang);
  • Dagbesteding op maat;
  • Rolstoelen;
  • Mantelzorgwoningen.

Huidige mantelzorgwaardering

De gemeenten willen dat de lokale zorgvragers hun mantelzorgers in het zonnetje kunnen zetten en dat mantelzorgers jaarlijks een blijk van waardering namens de gemeenten ontvangen, voor het waardevolle werk dat zij leveren aan de samenleving. Waardering zorgt voor erkenning en steun en draagt eraan bij dat de mantelzorgers het langer volhouden. En een gewenste waardering voor de inzet draagt bij aan het behouden van voldoening en plezier.

De gemeenten belegden de uitvoering van het collectieve aanbod (zoals een verwen dag) voor de mantelzorgwaardering bij Welzijn bij het Steunpunt Mantelzorg. Tijdens deze verwendag zijn vouchers uitgereikt die bij verschillende ondernemers kon worden verzilverd. Op deze manier is er vorm gegeven aan de individuele waardering voor de mantelzorger. De zorgvrager kan bij de gemeente Lingewaal jaarlijks een verzoek doen voor een mantelzorgcompliment van 100 euro als hij meer dan acht uur onbetaalde zorg gedurende drie maanden krijgt.

3.2 Mantelzorgondersteuning en waardering vanuit Welzijn

De uitvoering van welzijnswerk is een belangrijk deel van de preventieve en voorliggende voorzieningen binnen de Wmo Het voorkomt de inzet van dure Wmo-verstrekkingen. De Steunpunten Mantelzorg spelen een belangrijke rol in de uitvoering van de welzijnstaak. Voor mantelzorgers is het Steunpunt Mantelzorg herkenbaar en laagdrempelig, zowel digitaal als fysiek.

Het Steunpunt Mantelzorg houdt zich in opdracht van de gemeenten bezig met:

  • Ondersteuning op maat. Indien gewenst wordt tijdens een huisbezoek geïnventariseerd wat de behoeftes en noden zijn. Met de mantelzorgers die in beeld zijn, is één keer per jaar een contactmoment om de behoeftes aan ondersteuning te polsen;
  • Verstrekken van informatie en advies;
  • Bieden van hulp en begeleiding bij het zoeken naar oplossingen om overbelasting van mantelzorgers te voorkomen;
  • Bieden van respijtzorg aan mantelzorgers door de inzet van vrijwillige zorg;
  • Verzorgen/organiseren van thema-voorlichtingsbijeenkomsten, trainingen en cursussen;
  • Bieden van individuele praktische ondersteuning, waaronder het tijdelijk overnemen van de zorg, hulp met financiën en andere materiële zaken;
  • Verzorgen van de Dag van de Mantelzorg.

4. Nieuw gemeentelijk beleid mantelzorg

Het mantelzorgbeleid in de gemeenten is bedoeld om de lokale mantelzorger te voorzien van concrete informatie en advies, goede begeleiding, ondersteuning, waardering en afstemming tussen informele en formele hulpverlening.

Het Rijk stelt dat mantelzorgbeleid moet leiden tot een meer hoogwaardig niveau van mantelzorgondersteuning en waardering, om overbelasting van mantelzorgers te verminderen/ voorkomen. Het Rijk geeft drie speerpunten: Versterken, Verlichten en Verbinden. Het ‘vinden’ van de mantelzorger is een vierde aandachtspunt omdat dit een belangrijke voorwaarde is om de speerpunten uit te voeren. Deze speerpunten worden onderschreven door de VNG en Mezzo.

Waar lopen mantelzorgers tegen aan? Enkele ervaringen van de mantelzorgers die deelnemen aan de klankbordgroep zijn:

  • Geen luisterend oor op school en werk, alleen aandacht voor praktische zaken als verlof geven;
  • Professionals zijn vooral gericht op de zorgvrager en niet op de mantelzorger;
  • Mantelzorgers voelen zich geen mantelzorgers, onbekendheid met ondersteuning en activiteiten Welzijn (niet laten registreren).

In de vervolgaanpak wordt er nog meer gesproken met mantelzorgers en worden hun ervaringen en behoeften meegenomen.

4.1 Doelstelling en doelgroep mantelzorgbeleid

Algemene doelstelling

 

In de gemeenten Geldermalsen/ Lingewaal/ Neerijnen richt het mantelzorgbeleid 2016-2018 zich op: het realiseren van een integrale aanpak mantelzorg, gericht op het in beeld brengen, ondersteunen en waarderen van de lokale mantelzorger, in samenwerking met (lokale) professionals en mantelzorgers, met als doel het voorkomen van overbelasting van de mantelzorger en het behouden van de voldoening en het plezier in het verlenen van mantelzorg.

De algemene doelstelling splitst in drie onderdelen: ‘in beeld brengen’, ‘ondersteunen’ en ‘waarderen’. Per onderdeel zijn de volgende subdoelstellingen vastgesteld. Ieder onderdeel is apart uitgewerkt.

Subdoelstellingen

In beeld brengen (het Vinden):

Mantelzorgers zijn, via lokale vindp laatsen en (zorg)professionals, bekend met het lokale mantelzorgaanbod en kunnen zich vrijblijvend registreren op eigen initiatief, op advies van een professional of door de zorgvrager via het Steunpunt Mantelzorg van Welzijn.

Ondersteunen (het Versterken, Verlichten en Verbinden):

Het lokale mantelzorg ondersteuningsbeleid is enerzijds gericht op het bevorderen van de samenwerking en balans tussen informele en formele zorg, zodat mantelzorgers en professionele zorg elkaar aanvullen wat ten goede komt aan de kwaliteit van leven van de cliënt als aan het leveren van kwalitatief hoogwaardige zorg. Anderzijds gericht op het realiseren van efficiënt en vraaggericht ondersteuningsaanbod passend op de wensen en behoeften van mantelzorgers, ter voorkoming van over belaste mantelzorgers.

Waarderen (het Versterken):

Mantelzorgers ontvangen jaarlijks een blijk van waardering, voor het waardevolle werk dat mantelzorgers leveren aan de lokale samenleving.

Doelgroep

Wie voor mantelzorgondersteuning in aanmerking komt, is niet goed in kwantificeerbare begrippen te vangen. Het is sterk persoons- en situatie gebonden. Er spelen feitelijke- en belevingsaspecten in mee. Overbelasting is nauwelijks objectief meetbaar. Een aanvaardbaar niveau van belasting door mantelzorg is niet objectief vast te stellen.

Het is belangrijk dat iedere mantelzorger die behoefte heeft aan mantelzorgondersteuning, ook de ondersteuning kan ontvangen die nodig is (maatwerk). Mantelzorgers die zorgen voor hun kind, jonge mantelzorgers, oudere mantelzorgers en werkende mantelzorgers krijgen de prioriteit in het proces van in beeld brengen. Er wordt niet gewerkt met doelgroepenbeleid voor mantelzorg, de mantelzorgvoorzieningen blijven voor alle mantelzorgers beschikbaar.

4.2 ‘In beeld brengen’ van mantelzorgers

Het in beeld brengen van mantelzorgers gaat om het vinden van de mantelzorgers. Vooral het bewustmaken van de mantelzorger en bekend worden mét het mantelzorgaanbod zijn de doelen van het in beeld brengen. Het bereiken van mensen die voor een naaste zorgen is een voorwaarde om hen te kunnen ondersteunen en te waarderen.

Omdat veel mantelzorgers zichzelf niet als mantelzorger zien is het in de praktijk lastig om met ze in contact te komen. Dit zorgt er voor dat lokale mantelzorgers onzichtbaar blijven, het ondersteuningsaanbod ongebruikt blijft en het mantelzorgaanbod mogelijk niet aansluit op de wensen en behoeften.

Het is belangrijk om te weten waar mantelzorgers te vinden zijn, zodat de mantelzorgers bereikt kunnen worden via hun vindplaatsen. Het bereiken slaagt als mensen zich aangesproken voelen, de boodschap aankomt en mensen erop reageren. Van belang hierbij is lokale samenwerking tussen gemeente, huisartsen, zorg- en welzijnsaanbieders, mantelzorgers en werkgevers.

Het bereiken en registreren van mantelzorgers kan gerealiseerd worden door in samenwerking met (lokale) professionals (huisartsen, wijkverpleegkundigen, jeugdzorg etc), welzijn- en vrijwilligersorganisaties, mantelzorgers en werkgevers in te zetten op:

  • Stimuleren van bewustwording;
  • Bereiken van mantelzorgers dichtbij huis en het dagelijks leven, via lokale vindplaatsen, professionals en werkgevers;
  • Vergroten van signaleringsfunctie;
  • Vergroten van de zichtbaarheid;
  • Vrijblijvende registratie.

Zie bijlage 1 voor een uitwerking hiervan. De samenwerking en de bewustwording van bovenstaande intermediairs over de mantelzorgers is erg belangrijk bij het in beeld brengen van de mantelzorgers.

4.3 Ondersteunen van de mantelzorgers

Draaglast en draagkracht

Bij het verlenen van mantelzorg gaat het om het bieden van iets extra’s, iets wat de ‘normale gang van zaken’ overstijgt. Mantelzorgers bieden naast de dagelijkse bezigheden extra tijd, hulp en/of zorg aan de zorgvrager. Het moeten bieden van extra tijd, hulp en zorg levert regelmatig situaties op waarbij de mantelzorger in de knel komt tussen de dagelijkse activiteiten 1 Handelingen die mensen dagelijks in het gewone leven verrichten., maatschappelijke verantwoordelijkheden 2 Maatschappelijke verantwoordelijkheden: de verantwoordelijkheden die burgers hebben om zelf vorm te geven aan zijn/haar toekomst en bij te dragen aan de samenleving. en persoonlijke voorkeuren. Dat maakt de draaglast 3 Draaglast duidt het geheel van lasten aan waar de mantelzorger mee te maken heeft. van de mantelzorger groter. Gelukkig ondervinden lang niet alle mantelzorgers problemen met het geven van mantelzorg. Het levert mensen vaak ook voldoening en plezier. Het ervaren van draaglast is daarom voor iedere mantelzorger anders. Dit heeft te maken met de draagkracht 4 Draagkracht duidt op het vermogen van de mantelzorger hoe met deze lasten om te gaan. van de mantelzorger.

Mantelzorgondersteuning moet bijdragen aan het evenwicht tussen de draagkracht en draaglast van mantelzorgers. Dit kan bereikt worden door aan de ene kant in te zetten op het behouden van voldoening en het plezier in het verlenen van mantelzorg, wat bijdraagt aan het vergroten van de draagkracht. En aan de andere kant door de draaglast te verminderen, door ondersteuning te bieden om (het risico op) overbelasting van mantelzorgers te voorkomen.

Een vraaggericht ondersteuningsaanbod

Door de diversiteit van mantelzorg is er een grote variatie in de ondersteuningsbehoeften. Om aan de ondersteuningsbehoeften te voldoen is een gevarieerd mantelzorgaanbod nodig, dat aansluit op actuele wensen en behoeften van de mantelzorger. Dit aanbod kan bestaan uit informatie en advies, respijt zorg (zoals dagopvang, logeeropvang, aanwezigheidszorg of professionele thuiszorg), lotgenotencontact, mantelzorgwoningen en Wmo voorzieningen. De wetgeving met betrekking tot mantelzorgwoningen is verruimd.

Het aanbieden van laagdrempelige ondersteuning is van groot belang, omdat veel mantelzorgers het vragen naar ondersteuning lastig vinden. Het Steunpunt Mantelzorg speelt een belangrijke rol in de coördinatie en uitvoering van het mantelzorgaanbod. Het aanbod is een ondersteuningsaanbod wat vanuit de Wmo 2015 verplicht is gesteld en waarvan uit onderzoek en ervaring (VWS: Mantelzorgondersteuning is de basis, 2014, www.mezzo.nl en www.expertisecentrummantelzorg.nl) is bewezen dat het aansluit bij de ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers.

De verwachting is dat de ondersteuningsbehoefte onder mantelzorgers groeit, hierdoor is het van belang om de ondersteuning doelmatig in te zetten. Hiermee wordt bereikt:

  • Dat het lokaal mantelzorgaanbod voor iedere mantelzorger die een ondersteuningsbehoefte heeft beschikbaar is;
  • Dat mantelzorgers weten waar het lokale mantelzorgaanbod te vinden is en welke ondersteuning mogelijk is;
  • Dat mantelzorgers versterkt worden, bijvoorbeeld door lotgenotencontact;
  • Dat onbekende mantelzorggroepen bereikt worden, waarbij mantelzorgers die zorgen voor hun kind, jonge mantelzorgers, oudere mantelzorgers en werkende mantelzorgers de prioriteit krijgen.

Samenwerking informele en formele zorg

Zorgprofessionals zijn opgeleid om te zorgen voor mensen, om zorg uit handen te nemen en problemen op te lossen. Het betrekken van het netwerk rondom de zorgvrager stond in deze zorg niet centraal. In het getransformeerde werken heeft het sociale netwerk juist de focus. Er wordt eerst gekeken naar wat de cliënt zelf of met behulp van het eigen netwerk kan doen om zijn of haar vraag op te lossen. Mantelzorgers vormen een belangrijk onderdeel van de huidige zorg. Dit zorgt ervoor dat het gebruik van professionele hulp minder wordt en dat zorgverleners en mantelzorgers meer op elkaar zijn aangewezen. Professionals hebben naast de rol als zorgverlener ook een belangrijke taak in het signaleren en ondersteunen van mantelzorg. Het besef bij professionals dat zij vanuit een andere optiek kijken en zich realiseren dat de mantelzorger van toegevoegde waarde is, is van groot belang. Om mantelzorgers te ondersteunen is een goede balans tussen informele en formele zorg noodzakelijk. Mantelzorgers stellen zich graag op als vaardig zorgverlener, maar ze geven zelf vaak weinig signalen als het hen te veel wordt. Voor de professionals is het de kunst om een balans te vinden tussen samenwerking en afstemming enerzijds, en tijdig signaleren en ondersteunen van de mantelzorger anderzijds.

De samenwerking kan leiden tot goede resultaten die ieder afzonderlijk niet zou kunnen bereiken, niet alleen voor de zorgvrager maar ook voor de mantelzorger zelf. Een gelijkwaardige samenwerking draagt bij aan hoogwaardige kwaliteit van zorg voor de zorgvrager, daarnaast kan de professional signaleren of de draaglast en draagkracht van de mantelzorger in balans zijn. Indien nodig kan tijdig ondersteuning ingezet worden voor de mantelzorger. Ondersteuning aan mantelzorgers die niet in aanraking komen met zorgprofessionals is een aandachtspunt. Het betrekken van andere professionals en (lokale) vrijwilligersorganisaties kunnen van betekenis zijn.

Er is tevredenheid over de samenwerking wanneer formele en informele zorg gebruik maken van elkaars mogelijkheden, veel met elkaar bespreken en er aandacht is voor de ondersteuningsbehoefte van de mantelzorger. Het bereiken van deze samenwerking vraagt aandacht en aanmoediging vanuit de gemeentelijke organisatie, inclusief het Steunpunt Mantelzorg.

4.4 Waarderen van mantelzorgers

De gemeenten willen bereiken dat de lokale zorgvragers hun mantelzorger in het zonnetje kunnen zetten en dat mantelzorgers jaarlijks een blijk van waardering namens de gemeente ontvangen, voor het waardevolle werk dat zij leveren aan de samenleving.

Voor het waarderen van mantelzorgers bestaan verschillende vormen. Een onderscheid is waardering in de vorm van een financiële tegemoetkoming of in natura. De gemeente kan een geldbedrag geven aan mantelzorgers als vergoeding voor de onkosten die zij maken, bijvoorbeeld reiskosten. In de praktijk varieert de financiële tegemoetkoming van 50 tot 200 euro. Bij waardering in de vorm van natura kan gedacht worden aan vormen van verwennen en ontspannen, vormen van ondersteuning en respijtzorg, vormen van deskundigheidsbevordering en vormen van tegemoetkomingen en kortingen. Door waardering uit te drukken in de vorm van ondersteuning wordt er gezorgd voor verlichting van mantelzorgertaken.

Door de waardering met een individuele vorm (zoals een mantelzorgcompliment van 100 euro ) en groepsvorm (zoals de mantelzorgsalons) te organiseren wordt waardering geboden die inspeelt op erkenning en voldoening. Gemeenten streven ernaar om gezamenlijk vorm te geven aan de mantelzorgwaardering.

4.5 Realiseren van de doelstelling

Door het betrekken van lokale mantelzorgers, adviesraden en (lokale) professionals wordt er gezorgd dat er op een integrale wijze vorm wordt gegeven aan het mantelzorgbeleid. Om de doelstellingen uit het mantelzorgbeleid te bereiken, wordt in overleg met adviesraden, lokale mantelzorgers, (lokale) professionals, Sociaal Team/ Kernteam, vrijwilligersorganisaties en werkgevers een doelmatig mantelzorgaanbod ontwikkeld. Voor de uitvoering van het mantelzorgaanbod is het Steunpunt Mantelzorg en de samenwerking met deze partijen onmisbaar.

In de klankbordgroep zitten vertegenwoordigers vanuit verschillende organisaties. In de verdere uitwerking van het beleid kan gekeken worden welke partijen nog ontbreken, gedacht kan worden aan de praktijkondersteuner, wijkverpleegkundige, onderwijs etc.

Voor een aantal partijen is een belangrijke rol in dit proces en zijn er de volgende verwachtingen:

Welzijn/ Steunpunt Mantelzorg

De consulenten van het Steunpunt Mantelzorg:

  • Coördineren het mantelzorgaanbod en voeren deze uit;
  • Dragen er zorg dat het Steunpunt herkenbaar en laagdrempelig is, zowel digitaal als fysiek;
  • Zijn betrokken en werken samen om lokale mantelzorgers ‘in beeld te brengen’;
  • Zoeken contact met professionals en vrijwilligers om de bewustwording rondom mantelzorg te vergroten, signalen te vertalen etc.;
  • Ontwikkelen (samen met andere betrokkenen) waar nodig nieuw zorgaanbod.

(Lokale) zorgorganisaties (huisartsen, schoolmaatschappelijk werk, wijkverpleegkundige, zorgverzekeraar, praktijkondersteuner etc) en vrijwilligersorganisaties (Rode Kruis, Zonnebloem, Nederla ndse Patiënten Vereniging, kerken, etc)

De professionals/ vrijwilligers:

  • Zijn betrokken en werken samen om lokale mantelzorgers ‘in beeld te brengen’;
  • Zijn/ worden bekend met het lokale mantelzorgaanbod en het Steunpunt Mantelzorg. Zodat korte lijnen standhouden en ontwikkelen tussen professionals en het Steunpunt Mantelzorg voor de uitvoering van het mantelzorgaanbod;
  • Adviseren mantelzorgers en verwijzen naar het lokale mantelzorgaanbod;
  • Signaleren mogelijke gezondheidsproblemen en kenmerken van overbelasting van mantelzorgers;
  • Hebben een actieve houding voor het aangaan van het gesprek met mantelzorgers over ondersteuningsbehoeften.

Werkgevers

De werkgevers:

  • Zijn betrokken en werken samen om werkende mantelzorgers ‘in beeld te brengen’;
  • Staan open voor informatie en advies over een mantelzorgvriendelijk bedrijfsklimaat en waar mogelijk en gewenst zetten ze zich in voor een mantelzorgvriendelijk bedrijfsklimaat;
  • Zijn/ worden bekend met het lokale mantelzorgaanbod en het Steunpunt Mantelzorg.

Gemeente (beleidsmedewerkers, Sociaal Team/ Kernteam)

De gemeente:

  • Faciliteert de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, burgers en maatschappelijke organisaties. Door informatie beschikbaar te stellen en partijen lokaal bij elkaar te brengen;
  • Stimuleert een gelijkwaardige relatie tussen informele en formele zorg;
  • Draagt op passende wijze aan het in beeld brengen van lokale mantelzorgers. Bijvoorbeeld door inwoners op digitale en fysieke wijze te informeren over het mantelzorgaanbod;
  • Geeft opdracht aan Welzijn voor het uitvoeren van de welzijnstaak, vorm gegeven door het Steunpunt Mantelzorg;
  • Stemt processen af met Wmo consulenten en leden van Sociaal Team/ Kernteam;
  • Streeft ernaar om mantelzorgwaardering op in GNL verband op een zelfde wijze te organiseren;
  • Neemt zelf een voorbeeldfunctie aan als werkgever en onderzoekt hoe dit intern vorm kan krijgen.

In een nog op te stellen uitvoeringsplan wordt verder uitgewerkt hoe de doelstellingen bereikt wordt. In bijlage 3 wordt een overzicht gegeven van de diverse doelgroepen mantelzorgers, hoe ze bereikt worden en welke mogelijk ondersteuningsbehoefte er zijn.

5. Financiële paragraaf mantelzorg

Voor het organiseren van ondersteuning en waardering van mantelzorg ontvangen gemeenten per 2015 extra financiële middelen in het gemeentefonds. Naast het bestaande Wmo budget van 42,9 miljoen euro voor mantelzorg ondersteuning, ontvangen gemeente een extra bedrag van 70 miljoen euro voor de waardering van mantelzorg. Vanaf 2016 zal dit extra bedrag oplopen naar 100 miljoen euro. Vanuit de motie Van der Staaij hebben de gemeenten in 2014 al extra middelen ter hoogte van 6 miljoen euro ontvangen. De gemeenteraad heeft de uiteindelijke verantwoording over de besteding van de middelen op basis van het plan ‘Mantelzorgbeleid Geldermalsen/ Lingewaal/ Neerijnen’. Na vaststellen door de gemeenteraad van het ‘Mantelzorgbeleid 2016-2018’ wordt een uitvoeringsplan opgesteld. Het ‘Uitvoeringsplan Mantelzorgbeleid Geldermalsen/ Lingewaal/ Neerijnen beschrijft concrete ondersteuningsinterventies en waarderingsvormen en een gespecificeerde begroting.

Per gemeente zijn de budgetten voor 2016 weergegeven. Het eerste bedrag is het extra geld wat VWS heeft gegeven voor het realiseren van de mantelzorgwaardering en ondersteuning. Dit bedrag wordt gebruikt voor het mantelzorgcompliment en het uitvoeren van het nieuwe beleid zoals het door ontwikkelen van het ondersteunen van de mantelzorgers. Het tweede bedrag gaat naar Welzijn om uitvoering te geven aan het Steunpunt Mantelzorg. Dit wordt betaald uit de reguliere Wmo middelen.

Geldermalsen

Mantelzorgwaardering en ondersteuning

€ 88.043

Steunpunt Mantelzorg

€ 48.326

Lingewaal

Mantelzorgwaardering en ondersteuning

€ 36.078

Steunpunt Mantelzorg

€ 41.909*

* Het exacte bedrag is nog niet bepaald in afwachting van het werkplan van Welzijn Lingewaal.

Neerijnen

Mantelzorgwaardering en ondersteuning

€ 40.143

Steunpunt Mantelzorg en Steunpunt Vrijwilligers**

€ 50.362

** Dit is een totaalbedrag voor mantelzorg en stimuleren vrijwilligerswerk, een deel hiervan is dus voor de mantelzorgondersteuning.

6. Overzicht speerpunten

Het mantelzorgbeleid in de gemeenten is bedoeld om de lokale mantelzorger te voorzien van concrete informatie en advies, goede begeleiding, ondersteuning, waardering en afstemming tussen informele en formele hulpverlening.

Met het mantelzorgbeleid 2016-2018 richten de gemeenten Geldermalsen/ Lingewaal/ Neerijnen zich op: het realiseren van een integrale aanpak mantelzorg in de gemeenten, gericht op het in beeld brengen, ondersteunen en waarderen van de lokale mantelzorger, in samenwerking met (lokale) professionals en mantelzorgers, met als doel het voorkomen van overbelasting van de mantelzorger en het behouden van de voldoening en het plezier in het verlenen van mantelzorg.

Deze doelstelling wordt gerealiseerd door samen te werken aan de onderstaande onderdelen met (lokale) professionals, welzijns- en vrijwilligersorganisaties, mantelzorgers en werkgevers.

In beeld brengen:

Het bereiken van mensen die voor een naaste zorgen is een voorwaarde om hen te kunnen ondersteunen en te waarderen. Dit wordt bereikt door:

  • Stimuleren van bewustwording;
  • Bereiken van mantelzorgers dichtbij huis en het dagelijks leven, via lokale vindplaatsen, professionals en werkgevers;
  • Vergroten van signaleringsfunctie;
  • Vergroten van de zichtbaarheid;
  • Vrijblijvende registratie.

Ondersteuning

Met het doelmatig inzetten van ondersteuningsaanbod wordt bereikt:

  • Dat het lokaal mantelzorgaanbod voor iedere mantelzorger die een ondersteuningsbehoefte heeft beschikbaar is;
  • Dat mantelzorgers weten waar het lokale mantelzorgaanbod te vinden is en welke ondersteuning mogelijk is;
  • Dat mantelzorgers versterkt worden, bijvoorbeeld door lotgenotencontact;
  • Dat onbekende mantelzorggroepen bereikt worden, waarbij mantelzorgers die zorgen voor hun kind, jonge mantelzorgers, oudere mantelzorgers en werkende mantelzorgers de prioriteit krijgen.

Waardering

De ideale waardering voor de mantelzorgers bestaat uit een mix van waarderingsvormen. Door de waardering met een individuele vorm en groepsvorm te organiseren wordt waardering geboden die inspeelt op erkenning en voldoening. Gemeenten streven ernaar om gezamenlijk een vorm te geven aan de mantelzorgwaardering.

7. Tijdspad

Eerste kwartaal 2016

  • Bespreken beleidsnota met klankbordgroep.
  • Begin maken met formeren werkgroep in GNL verband (medewerker Steunpunt Mantelzorg, Sociaal Team/ Kernteam, vertegenwoordigers kerken, mantelzorgers diverse doelgroepen, professionals als wijkverpleegkundige, praktijkondersteuner, vrijwilligers etc.).

Tweede kwartaal 2016

  • Besluitvorming raad beleidsnota (april/ mei).
  • Na akkoord van de raad, opstellen ‘Uitvoeringsplan Mantelzorgbeleid Geldermalsen/ Lingewaal/ Neerijnen’ met de klankbordgroep GNL en werkgroep GNL. Enkele aandachtspunten:
    • o
      Welke doelgroep(en) eerst in beeld brengen?
    • o
      Welke doelgroep meer lokale aanpak en welke in GNL verband?
    • o
      Op basis van doelgroep plan van aanpak (hoe vinden, communicatiemiddelen etc).
    • o
      Bepalen of je je richt op hele doelgroep of alleen op overbelaste mantelzorger.
    • o
      Wat als je mantelzorgers in beeld heb: ontwikkelen activiteiten, ondersteuningsaanbod (uitwerken van voorzieningen als mantelzorgwoning).
    • o
      Afspraken maken met Welzijn en andere organisaties over centrale registratie (aandachtspunt privacy).
    • o
      Bepalen vorm van mantelzorgwaardering.
    • o
      Bepalen hoe tevredenheid en effect ondersteuningsaanbod mantelzorgers wordt gemeten.
    • o
      Uitzoeken of gegevens zorgmonitor GGD Gelre-Zuid op leeftijd/ doelgroep gespecificeerd kunnen worden.
  • Gemeente stemt processen af met Wmo consulenten en leden van Sociaal Team/ Kernteam in GNL verband, bijvoorbeeld ten aanzien van inzet mantelzorgers bij huishoudelijke ondersteuning, een vervolggesprek met alleen mantelzorger en aandacht voor de financiële gevolgen van het zijn van een mantelzorger.
  • Investeren in communicatie rondom gebruik Huishoudelijke Hulp Toelage (ondersteuningsmogelijkheid 2016).

Derde kwartaal 2016

Opstellen/ start uitvoeren uitvoeringsplan.

Vierde kwartaal 2016

Uitvoeren uitvoeringsplan.

Vastgesteld in de openbare vergadering van 19 mei 2016
, voorzitter
, griffier

Bijlage 1: Het in beeld brengen van mantelzorgers

A. Bewustwording stimuleren

Mantelzorgers herkennen zich niet altijd in de term ‘mantelzorger’. Simpelweg omdat

 het woord niet bij iedereen bekend is;

 mantelzorgers de zorg vanuit vanzelfsprekendheid uitvoeren;

 veel mensen willen geen ‘mantelzorger’ genoemd worden;

 en bovendien is de zorg en hulpverlening bijna altijd gericht op de zorgvrager en niet op de mantelzorger;

Om een verandering in de herkenning op gang te brengen is het belangrijk mantelzorgers zich meer bewust worden van de mantelzorgrol die ze vervullen. Dat mantelzorgers betrokken worden in de zorgvraag en mantelzorgers zelf worden aangesproken. Het bewust zijn dat men mantelzorger is, verlaagt de drempel tot registratie en ondersteuning.

B. Mantelzorgers bereiken dichtbij huis en het dagelijks leven via lokale vindplaatsen, professionals en werkgevers

Het bereiken van mantelzorgers is een continu proces. Dit betekent dat het beste effect bereikt wordt als alle betrokken partijen aandacht besteden aan het ‘in beeld brengen’ van mantelzorgers en dit blijvend onder de aandacht brengen.

 

Lokale vindplaatsen

Veel mantelzorgers combineren de zorgtaak met dagelijkse bezigheden zoals werk en/of school. Om mantelzorgers te bereiken is het van belang dat zij worden benaderd op plekken waar zij toch al komen vanwege hun dagelijkse bezigheden. Zowel het Expertisecentrum Mantelzorg als Mezzo hebben een overzicht opgesteld van plaatsen waar verschillende groepen mantelzorgers te vinden zijn. Onder andere lokale vindplaatsen voorzien van informatiematerialen draagt bij aan het proces ‘in beeld brengen’ van de mantelzorgers.

 

Zorgprofessionals

Bewustwording gaat niet vanzelf. Professionals spelen een belangrijke rol in de bewustwording naar mantelzorgers. Mantelzorgers begeleiden de zorgvrager in veel gevallen naar (zorg)professionals, door de nieuwe zorgstructuur verwachten we ook dat er een nauwe relatie ontstaat met de professional in het zorgproces. Op verschillende manieren komen de professionals in contact met mantelzorgers. De focus bij deze contacten is veelal gericht op de zorgvrager, maar moet zich meer ontwikkelen naar een gelijkwaardige relatie tussen de professional en de mantelzorger(s). Mantelzorgers hebben een belangrijk aandeel in het welzijn van de zorgvrager, en het is belangrijk dat ze niet overbelast raken.

 

Werkgevers

Van groot belang voor het bereiken en ondersteunen van werkende mantelzorgers is dat de werkgever betrokken wordt. Mantelzorg op de werkvloer geldt nog te vaak als privékwestie. Bedrijven en organisaties kunnen werken aan een mantelzorgvriendelijk bedrijfsklimaat, waardoor de combinatie werk en zorgtaken verlicht kan worden om overbelasting te voorkomen. Dit levert niet alleen (gezondheids) winst op voor de mantelzorger, maar ook winst voor de werkgever. Omdat een mantelzorger dan productiever is, betere kwaliteit kan leveren en meer betrokken zal zijn bij het werk omdat hij/zij zich minder zorgen hoeft te maken over de combinatie mantelzorg en werk.

In Neerijnen is een Ondernemers Vereniging Neerijnen (OVN). Er is zo'n vier keer per jaar overleg met de OVN op bestuurlijk niveau. In Lingewaal is er ook bestuurlijk overleg met Industriële Vereniging Lingewaal (IVL). Het onderwerp 'mantelzorg en personeelsbeleid' zou in deze overleggen besproken kunnen worden. Tevens heeft de gemeente ook een voorbeeldfunctie als werkgever.

C. Signaleringsfunctie vergroten

Door het vergroten van de signaleringsfunctie in de lokale structuur worden oren en ogen in de dorpen georganiseerd. Door de gemeente gefaciliteerde en gestimuleerde initiatieven dichtbij de inwoners zoals bijvoorbeeld de Dorpshuizen, Buurt Ontmoetings Punten, Beesd Voor Elkaar zorgt ervoor dat signalen van de burgers op gebied van zorg en welzijn adequaat en vroegtijdig opgepakt kunnen worden. Het signaleren van mantelzorgers draagt eraan bij dat ondersteuning georganiseerd kan worden.

D. Vergroten van de zichtbaarheid

Lokale mantelzorgers zijn bekend zijn met de lokale ondersteuning en waarderingsvoorzieningen, zodat zij waar nodig ondersteund en gewaardeerd worden. Ook is belangrijk dat mantelzorgers het lokale mantelzorgaanbod zelf op een eenvoudige manier vinden. Het vinden van het mantelzorgaanbod kan zowel fysiek via Steunpunten Mantelzorg als via lokale (zorg)partners en digitaal.

 

Het realiseren van een goede informatiestructuur met de juiste toon voor de mantelzorgvoorzieningen is hiervoor essentieel. Met de juiste toon wordt bedoeld het gericht aanspreken van mantelzorgers. Zorg en hulpverlening zijn vaak primair op de zorgvrager gericht. Ook werkgevers hebben vaak weinig tot geen beleid voor de werkende mantelzorger. Hierdoor worden mantelzorgers zelden rechtstreeks aangesproken, waardoor bewustwording van de mantelzorgrol te weinig aandacht krijgt en ondersteuningsbehoeften onbeantwoord blijven.

 

In de communicatie valt nog veel te verbeteren. Dit vraagt om goede (fysieke en digitale) informatie voor de doelgroep en een alerte opstelling van (zorg)professionals en werkgevers in contacten met mantelzorgers. Het onlangs huis-aan-huis uitgebrachte Magazine “Zorg voor Elkaar” van Welzijn is een goede start voor herkenning en bewustwording.

E. Vrijblijvende registratie

Het registreren van mantelzorgers is wenselijk, omdat registratie leidt tot een beter inzicht van het aantal mantelzorgers in de gemeenten. Met inzicht op de lokale mantelzorg kunnen ze beter bereikt worden, het ondersteuningsaanbod afstemmen op de ondersteuningsbehoefte en de mantelzorgers concreet informeren over de verschillende mogelijkheden.

 

Het registreren van mantelzorgers moet vrijblijvend zijn, omdat niet alle mantelzorgers geregistreerd willen worden. Mantelzorgers kunnen zich op eigen initiatief, op advies van een professional of door de zorgvrager (laten) registreren via het Steunpunt Mantelzorg. Registratie is niet van invloed op de beschikbaarheid van de ondersteuning, ook mantelzorgers die niet geregistreerd zijn kunnen gebruik maken van de betreffende voorzieningen.

 

In het onlangs huis-aan-huis uitgebrachte Magazine “Zorg voor Elkaar” van Welzijn zat een bon waarmee mensen zich konden registeren, zodat de consulent contact kan zoeken.

Bijlage 2: Gegevens gezondheidsmonitor 2012 GGD Gelderland-Zuid

Geldermalsen

Mantelzorg geven 19+

Mantelzorg ontvangen 19+

Geldermalsen

1470 (14%)

630 (6%)

Beesd

510 (14%)

250 (7%)

Buurmalsen

460 (19%)

120 (5%)

Deil

350 (12%)

120 (4%)

Geldermalsen: Geldermalsen en Meteren.

Beesd: Acquoy, Rhenoy en Beesd.

Buurmalsen: Tricht en Buurmalsen.

Deil: Gellicum, Rumpt, Enspijk en Deil.

Lingewaal

Mantelzorg geven

19-64

Mantelzorg ontvangen 19-64

Mantelzorg geven 65+

Mantelzorg ontvangen 65+

Asperen

290 (15%)

0

70 (14%)

70 (14%)

Herwijnen

210 (14%)

60 (4%)

90 (17%)

80 (15%)

Heukelum

240 (18%)

80 (6%)

50 (12%)

50 (12%)

Spijk en Vuren

370 (21%)

50 (3%)

120 (23%)

70 (13%)

Neerijnen

Mantelzorg geven

19-64

Mantelzorg ontvangen 19-64

Mantelzorg geven 65+

Mantelzorg ontvangen 65+

Oost

360 (20%)

40 (2%)

80 (15%)

100 (20%)

Midden

410 (16%)

50 (2%)

100 (16%)

130 (21%)

West

490 (19%)

180 (7%)

120 (16%)

140 (19%)

Oost: Ophemert, Varik en Heesselt.

Midden: Est, Opijnen, Neerijnen en Waardenburg.

West: Tuil, Haaften en Hellouw.

Bijlage 3: Inventarisatie mantelzorgers

Elk type mantelzorger is op een andere plek te bereiken (zorgpad en leefpad) en heeft andere ondersteuningsbehoefte.

Doelgroep

Zorgpad

Leefpad

Mogelijke ondersteuningsbehoeften

Werkende mantelzorger

Zie hieronder, afhankelijk voor wie ze zorgen.

Werkgevers, kinderopvang.

Flexibele werktijden.

Thuiszorg aansluitend op werktijd.

Zorgverlof.

Respijtzorg.

Mantelzorgers die zorgen voor een kind met een beperking

Huisarts, specialist ziekenhuis, Sociaal Team/ Kernteam, Wmo loket, wijkverpleegkundige, scholen, zorgaanbieders.

Scholen, sportverenigingen, kinderopvang, theehuizen, coffeeshops, hangplekken als voetbalkooi.

Huishoudelijke hulp.

Respijtzorg.

Vrijwilligers en ondersteunend netwerk (lotgenotencontact).

Jonge mantelzorgers

Huisarts, Sociaal Team/ Kernteam, leerplicht, JGZ

Scholen, sportverenigingen, jongerenwerk.

Activiteiten leeftijdgenoten.

KOPP* groep.

Respijtzorg.

Oudere mantelzorgers die intensief voor een partner/ vriend/ kennis zorgen

Huisarts, praktijkondersteuner, specialist ziekenhuis, Sociaal Team/ Kernteam, Wmo loket, wijkverpleegkundige.

Kerk, ouderenbond, eettafel, tafeltje dekje verzorgingshuis, Buurt Ontmoetings Punt.

Respijtzorg.

Praktische hulp.

Vrijwilligers en ondersteunend netwerk.

Dagopvang.

Informatie en advies.

Allochtone mantelzorgers

Huisarts, Sociaal Team/ Kernteam.

Moskee en theehuizen.

Passende hulp.

Informatie.

Maatjes.

Respijtzorg.

Mantelzorgers van mensen met psychiatrische problematiek

Huisarts, praktijkondersteuner, GGZ aanbieders, Sociaal Team/ Kernteam.

Inlooppunt GGZ.

Lotgenotencontact.

Cursussen omgaan met.

Informatie en advies ziektebeeld.

Ondersteuning zorg.

Respijtzorg.

* Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen (KOPP).

Bron: Mantelzorgondersteuning is de basis- aandachtspunten voor lokaal beleid, transitiebureau Wmo (VWS, VNG, Mezzo) november 2014.